Pas op: digitale media veranderen sluipend ons wereldbeeld én onszelf

Als je iets wilt weten, heb je binnen 0,16 seconden het antwoord gevonden via Google. Ben je in een vreemde stad, dan pak je je smartphone en zet je de gps aan. Gebeurt er een bomaanslag in Boston, dan weet de rest van de wereld dat drie minuten later. In zijn boek ‘The Digital Turn’ staat hoogleraar Wim Westera stil bij deze digitalisering en waarschuwt hij voor mogelijke consequenties. “De vraag is of ons honderdduizend jaar oude brein in staat is deze veranderingen te doorstaan.”

“Natuurlijk hebben we in het verleden ook grote uitvindingen gedaan zoals het uitvinden van taal, schrift en de drukpers, maar geen van deze uitvindingen was zo snel of ingrijpend als de ontwikkeling van de digitale media”, begint Westera.

“Het bijzondere aan digitale media is dat ze aanhaken op wat karakteristiek is voor de mens: ons denkvermogen. Wij zien een tablet of een smartphone als een handig gereedschap, maar het is veel meer dan dat. Deze media worden een verlengstuk van onszelf, een cognitieve prothese, en daarmee veranderen we onszelf. Het is belangrijk dat we doordrongen zijn van het feit dat we de wereld én onszelf veranderen.”

De scheidslijn tussen realiteit en schijn vervaagt
Volgens Westera schuilen er verschillende gevaren in de digitalisering. Zo waarschuwt hij dat we van veel van onze handelingen de consequenties niet meer kunnen overzien. “We bestellen online aandelen, maar hebben geen idee wat voor gevolgen dit aan de andere kant van de wereld heeft. Handelingen lijken steeds meer een spel te worden.”

Als voorbeeld geeft hij drone-piloten die onbemande vliegtuigjes vanuit een veilige plek op de grond besturen. Westera: “Het is makkelijker om in een virtuele ruimte op een knop te drukken, dan de vijand recht in het gezicht te kijken bij confrontaties.”

“Een ander gevaar is dat het onderscheid tussen realiteit en schijn steeds moeilijker in te schatten is”, vervolgt hij. “We zien steeds minder met onze eigen ogen, maar nemen de wereld indirect waar via videobeelden en audio-opnames. Daarin kunnen we makkelijk gemanipuleerd worden, zonder dat we dat doorhebben. Ons beeld van de wereld wordt steeds meer bepaald door wat er op ons scherm verschijnt.”

Dat is een heleboel. Iedere dag worden we overspoeld door een overvloed aan informatie. Westera: “Dit kan leiden tot het dwangmatige gedrag van niets te willen missen, wat natuurlijk erg afleidt en diepgang moeilijker maakt. Onze aandacht versplintert. Ons wereldbeeld verandert, ons denken fragmenteert.”

We willen onmiddellijke bevrediging
Google heeft binnen 0,16 seconden antwoord op je vragen. “We raken gewend aan de onmiddellijke bevrediging van onze informatiebehoefte en zijn geïrriteerd als we vijf seconden moeten wachten. Dan voelen we ons in de steek gelaten door onze computer.” Volgens Westera lopen we het risico de oude waarden van geduld en zelfstandigheid kwijt te raken.

“De veiligheid van deze nieuwe wereld is ook in het geding. Er kan al zoveel gekraakt worden, van pacemakers tot credit cards tot besturingssystemen van bruggen. Beveiliging wordt steeds meer een issue.” In zijn boek geeft de hoogleraar nog meer gevaren en problemen die de digitalisering met zich meebrengt. Gelukkig komt hij ook met een oplossing.

We moeten onszelf herprogrammeren
“We moeten niet langer met de ogen van vroeger naar de wereld van nu kijken”, vertelt Westera. “We moeten mensen bewust maken van deze problemen en ze tot kritische informatieverwerkers opleiden. Je moet enigszins wantrouwend in de wereld staan. Jezelf afvragen waar berichten vandaan komen, waarom ze nu verschijnen en wie er belang bij heeft. Dat is misschien geen prettig beeld, maar wel een nuttig beeld.”

Volgens Westera kan daar niet vroeg genoeg mee begonnen worden. “Er is al aandacht voor mediawijsheid in het onderwijs, dat is goed, maar het accent ligt nu nog te veel op operationele zaken, op hoe internet werkt. Dat zijn niet de moeilijkste zaken, ieder kind kan vinden wie erin 1982 wereldkampioen voetbal werd. Je moet ze juist leren kritisch na te denken zodat ze betrouwbare bronnen kunnen vinden in de enorme hoeveelheid informatie.”

Dat zijn we van oorsprong gewend meent Westera. “We zijn van nature informatiefilteraars. Ons aanpassingsvermogen, onze flexibele geest, heeft ons door de eeuwen doen overleven. We moeten onszelf herprogrammeren.” Volgens de hoogleraar begint dat met het besef dat de media die ons omringen geen gebruiksvoorwerpen zijn, maar deel van onszelf.

Geen ‘doemboek’
Westera erkent dat de digitale ontwikkeling ons ook veel goeds heeft opgeleverd. “Het boek is geen doemscenario, soms is het zelfs een loflied. Wat we tot stand hebben gebracht is ongelofelijk. Ik zie echt wel de positieve zaken van de digitale media, maar waarschuw tegelijkertijd voor de mogelijke consequenties van de ontwikkeling tot nu toe en de ontwikkeling die nog volgt.” De digitalisering is nog steeds in volle gang. Westera: “We moeten zorgen dat we niet beheerst worden door de media, maar dat wij de media beheersen.”

Wim Westera is hoogleraar digitale media aan de Open Universiteit. Hij is betrokken bij het Centre for Learning Sciences and Technologies (CELSTEC) en doet onderzoek naar methoden en technologieën om leren te bevorderen. Onlangs verscheen zijn boek The Digital Turn‘.

Bron

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Uit de Media. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s