De mens die eenzaam is

3, 5 miljoen Nederlanders voelen zich min of meer eenzaam. Hulpverleners in Nederland zien eenzaamheid veelal als een sociaal probleem dat bestreden moet worden. Een te eenzijdige benadering, vindt Ton Jorna, hoofddocent Geestelijke of Existentiële Begeleiding aan de Universiteit voor Humanistiek.

Wat hebben gevoelens van eenzaamheid te maken hebben met angst, iemands persoonlijkheid en levensverhaal, verlies, verlangen of schaamte? In het boek ‘Mag een mens eenzaam zijn?’ onderzoekt Ton Jorna samen met zes andere wetenschappelijke auteurs wat de existentiële aspecten van eenzaamheid zijn en wat het met zingeving te maken heeft. Eenzaamheid wordt benaderd als een persoonlijk en existentieel vraagstuk en niet zozeer als een sociaal probleem.

Condition humaine

Jorna: ”Eenzaamheid kan gepaard gaan met grote geestelijke pijn en daarbij moeten mensen geholpen worden. Maar tegelijkertijd is het ook de ‘condition humaine’ waar je mee om moet gaan en waardoor jezelf beter kunt leren kennen. Het kan dan ook vruchtbaar zijn, het heeft potentie waardoor je kunt groeien als mens.“

Te eenzijdig

Jorna ziet deze ‘groeibenadering’ bijna niet terug in het huidige discours, dat door sociaal-wetenschappers wordt gedomineerd. “Het is goed dat er brede aandacht is voor eenzaamheid, maar de opvatting over eenzaamheid die erachter ligt is te eenzijdig en te negatief.” Deze definitie is afkomstig van sociale wetenschappers als De Jong Gierveld en Van Tilburg en luidt: “het subjectief ervaren van een onplezierig of ontoelaatbaar gemis aan (kwaliteit van) bepaalde sociale relaties.”

Deze definitie is het kader waarbinnen ‘Coalitie Erbij’ werkt. Dat is een samenwerkingsverband van organisaties, waaronder Humanitas. De coalitie organiseerde vorige week ‘De Week tegen Eenzaamheid’.

Oplossen versus doormaken

Hulpverleners willen eenzaamheid te vaak oplossen door mensen via georganiseerde activiteiten met elkaar in contact te brengen. Was het maar zo eenvoudig, denkt Jorna. Want iemand die alleen is hoeft niet eenzaam te zijn, en andersom kunnen mensen met veel contacten ook eenzaam zijn.

“Een vrouw vertelde mij dat zij eenzaam was, en dat het niet te maken had met te weinig sociale relaties maar veeleer met haar eigen bestaan. De existentiële eenzaamheid die zij heeft doorgemaakt, maakt dat ze nu juist bewuster, persoonlijker en hartelijker in het leven staat.“

Sociale benadering en individuele ervaring

De sociale benadering van eenzaamheid denkt vooral in doelgroepen. Uit onderzoek is naar voren gekomen dat ouderen, mensen met een beperking, weinig opleiding en psychische problemen eenzamer zijn dan andere mensen.

Maar tegelijk is eenzaamheid ook een persoonlijke ervaring en staat deze in verband met existentie en zingeving, en daar sluit veel sociale hulpverlening niet bij aan.
Jorna: “Veel interventieprogramma’s werken niet goed omdat er te veel vanuit doelgroepen wordt gedacht en algemene oplossingen worden bedacht voor veelal ingrijpende persoonlijke ervaringen. En juist omdat het zo vaak om persoonlijke ervaring gaat, is de kwaliteit van het contact cruciaal”, vindt Jorna.
“Er moet aandacht zijn voor iemands biografie, voor iemands levensverhaal.”

Een geestelijk begeleider is bij uitstek geschikt om eenzaamheid te verbinden met iemands levensverhaal. “Geestelijke begeleiders zijn, denk ik, goed in staat een echte verbinding aan te gaan met mensen. Dat doen zij door eenzaamheid in zichzelf toe te laten in plaats van kennis over te brengen. Erkennen dat je als hulpverlener ook eenzaamheid kent. Een gesprek begint er dan mee door je open te stellen voor wat er met deze ander gebeurt en gebeurd is. Besef dat je de ander niet zonder meer begrijpt, en dat je eerst echt zult moeten luisteren en de ander moet volgen in zijn situatie en emoties om hem of haar pas dan te kunnen gaan verstaan.“

Begin met: ‘Ik begrijp je niet’

Dat is overigens ook een tip aan niet-professionals die Jorna geeft.
“We beginnen vaak een gesprek met de gedachte dat we de ander wel begrijpen. Als iemand zegt dat hij of zij vannacht slecht geslapen heeft, dan begrijpen we dat. Maar in feite kunnen we dat niet begrijpen als we niet vragen naar wat er is gebeurd. Begin ermee te beseffen dat je iemand niet begrijpt. De ander krijgt dan de ruimte zijn verhaal te doen. Er wordt te vaak gezegd: ’ik weet wat je doormaakt’. Maar vaak weet je dat helemaal niet.”

Pijn, teleurstelling, tegenslag en verlies horen volgens Jorna bij het leven. “We moeten het accepteren, het doorleven en we moeten er ons toe verhouden. Uiteindelijk moeten we het zelf doormaken, als je dierbare overlijdt of het anderszins tegenzit, we moeten er zelf een draai aangeven. In die zin is de mens misschien wel ten diepste eenzaam. Maar tegelijkertijd verbinden we ons met anderen, dat is de paradox.”

En Jorna zelf. Is hij wel eens eenzaam? “Ja, ik ken de eenzaamheid. Ik probeer er niet voor te vluchten, ik probeer het toe te laten en te beschouwen.”

Bron

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Zingeving. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s