Levenskunst als tegenbeweging

Het leven is geen kabbelend beekje

Door Mirre Bots

Joep Dohmen, hoogleraar ethiek aan de Universiteit van Humanistiek, schreef onlangs een scherpzinnig en zeer leesbaar boek over levenskunst. Ook eerder al hield hij zich met levenskunst bezig, als een manier van leven waarbij de mens zelf zijn leven ter hand neemt en bepaalde deugden en waarden beoefent. Als tegenwicht voor de al te grote ‘vrijheid-blijheid’ die onze tijd zo kenmerkt.

Wat we precies onder levenskunst moeten verstaan, daar heeft hij lang over nagedacht en hij heeft zich daarbij laten inspireren door klassieke denkers uit de Oudheid, want ook Socrates had het al over de zorg voor de ziel. Een van zijn adagia was: ‘Ken U zelve’. Filosofen hebben zich door de eeuwen heen bezig gehouden met de grote levensthema’s en de vraag hoe goed te leven. Levenskunst is in ieder geval geen kunstje, geen trucje, geen techniek en zeker geen lifestyle, zoals dat in deze tijd door talrijke media wordt uitgedragen. Dohmen: ‘Dat is namelijk een te commercieel en consumptief begrip. Het gaat daarbij om de juiste merken en kleding, om oppervlakkige ‘how-to-do’-lijstjes en tips hoe we gezond en gelukkig kunnen zijn en blijven. Die zogenaamde ‘lifestyle’ wordt heel sterk door de markt aangestuurd, ondersteund door een hedonistische levensstijl en zij gedijt bij gemakkelijke oplossingen. Een blad als Happinez is daar bij uitstek de exponent van. Alle ambivalentie wordt uitgesloten, moeilijkheden snel overwonnen en dan lonkt het zogenaamde geluk. Dit is eigenlijk gewoon een glossy gladstrijken van de plooien.

Bepaalde mensen verlangen naar die droom en daar voor kijken ze liever weg van de werkelijkheid. Want het leven is geen kabbelend beekje, het is ook een zaak van leven en dood. Er is ook macht, geweld, dood, armoede, mislukking, er zijn scheve sociale verhoudingen. Daar moet je net zo goed een houding tegenover vinden.’

Zelfzorg en zelfkennis

Het centrale begrip voor Dohmen in levenskunst is zelfzorg, maar dan in de brede zin van het woord. ‘Het gaat ook om bezorgdheid, zorgen voor, aandacht, oefenen en trainen, oriëntatie op het goede. Zorg voor jezelf en voor een goed leven houdt op de eerste plaats in dat je over Wie ben ik? Waar kom ik vandaan? In welke context beweeg ik en waar ga ik naartoe? En vooral ook: waar sta ik nu? Het houdt ook in dat je je eigen vaardigheden kent en kunt inzetten, dat je niet verder springt dan je stok lang is. Krijg je in je werk een promotie die eigenlijk boven je kunnen is, dan kan dat rampzalig zijn. Net als trouwens onder je kunnen werken buitengewoon pijnlijk kan zijn. En misschien moet je er wel mee leren leven.

Kortom, je moet je grenzen kennen, zowel de onder- als de bovengrens. Op de tweede plaats heeft het met handelingsbekwaamheid te maken. Je moet oefenen en een zekere zelfdiscipline op kunnen brengen om goede gewoontes te ontwikkelen. Of het nu om vaderschap gaat, gezondheid, eetgewoontes, politiek of omgangsvormen. Je zult zelf moeten bedenken wat voor jou belangrijk is, je daar vervolgens ook op moeten richten en er tijd voor vrijmaken. Dat is des te belangrijker, omdat we in een post-traditionele orde leven. De tradities en religies spelen niet langer een allesbepalende rol. De wetenschap, technologie en economie hebben tegenwoordig een enorme greep op het laat moderne leven. Omdat we niet meer ingebed zijn in een traditionele samenleving of leefwijze, moet ieder individu zijn eigen levensstijl ontwikkelen en zijn eigen houvast vinden. En dat is niet zo gemakkelijk, want er is veel aanbod met tegenstrijdige en onduidelijke expertise. Heb je bijvoorbeeld last van lage rugpijn, dan kun je wel bij zeker vier verschillende techniek en of artsen terecht. Die zeggen allemaal iets anders. Dus moet een mens zelf op zoek gaan naar welke oplossing bij hem past. Zorg voor jezelf en voor een goed leven houdt op de eerste plaats in dat je over zelfkennis beschikt, dat je nadenkt over jezelf.

Als derde, belangrijk onderdeel van levenskunst hebben we een soort normatieve oriëntatie nodig: wat is een goed leven voor mij? Welke waarden zijn in mijn leven van belang? Welke horizon van waarden heb ik? Wanneer zou ik mijn leven als geslaagd beschouwen? Omdat we niet meer in allerlei vastliggende sociale verbanden leven en de religie geen bepalende rol meer speelt, zullen we zelf een soort orde in ons leven moeten aanbrengen. Zullen we zelf moeten zoeken waar het ons om gaat. Voor de een is dat een gelukkig gezinsleven, voor de ander rijkdom, roem en eer en voor weer een ander het streven naar een rechtvaardiger samenleving.’

Lees verder

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Zingeving. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s